3ARRANO.com

azken eguneraketa: 2006/12/23

- harpidetu

Mediatekako narrazioak

(Iragarkia: Zure jario irakurlea, sinplea eta erabilterraza)

Estazioko begiradak

Joseba Sarrionandia - Narrazioak (Elkar, 1983)

«Estazio abandonatu bat, aulki bi, eta hamaika istorio asma ditzake tristurak» Michael Saulaie

Iragan da azken trena, burdinbide amaigabetan galtzera, eta ez da isiltasuna baino geratu, olio zaharraren usainez. Hiriko bazter hauzo baten bazterrean, etxalde arraildu bat da estazioa, zeinera gatazkarik gabe abailtzen den gaua, bere amets arriskutsuekin. Hari mehe eta geldotan hedatzen da kriseilu ahul baten argia, argi elektriko gaisoa, miarma sare baten antzera. Kristala hautsirik eta orratzak geldirik dituen horma-erloju bat dago, gainerako guziaren zaindari. Landare more eta mendre batzu harri grisen artean, lur zokorik urrienetan hazten dira. Eta aulki bi ere badaude, erdi ilunetan, argi haritxoak desegin eta galtzen diren aldean. Andere bat dago eserita aulkietarik batean, oinetako beltz eta gona urdinez jantzia, eta zabalik duen kazetak erabat ezkutatzen ez duen alkondara edo jersei ferdeskaz. Trenbideko orratz zaindaria hurbildik iraganen balitz berari begira geratuko litzateke, desira lizunak gogoratuaz edota nor ote den imajinatuaz, baina hiriko kale nagusietan ibiltzen dira orratz zaindariak abandonoaren orduetan.

Aulkiko anderea, Marie Laure, anuntzioak irakurtzen ari da, agian, lan bila. Hurrin utzi ditu gurasoak eta sortetxea hiri handira etortzeko. Zulako neskatila bat —esan diote— galdu eginen da hemen bakarrik ibiliez gero. Neskamerako etorri da, baina edozein enplegu onartuko luke. Iadanik ez da bere begi nabarretan galbururik, ahuntzik, enararik isladatzen. Ez dira bere begi nabarretan isladatzen eskaparate margotsuak, semaforoetako argiskak eta bidazti saldo ezezagunak ere. Ametsetako gauzen antzera itzali zaizkio, eskena huts bat bakarrik geratu da estazioan. Espaloietan ibiltzea ez da —esan diote— gariak zangoak laztantzen dizkizuneko garitzetan ibiltzea, gehiago nekatzen da. Ostatu baten helbidea eman diote, eta sakelean du gorderik, iada sobera ibili delako, eta eskena huts honetatik behatuko du gaua iragaiten, izarrei aholkuren bat galdetuaz.

Baina, ez da hori, ez da egunkaria leitzen ari, argirik aski ez dagoelako, begiratu egiten du soilik. Ana da aulkiko andere horren izena, arkitekto famatu baten emaztea, bi urtez eroetxean eduki duten seinora. Bere semea gerlara joan, hil, eta bera erotu egin omen zen, oihalak, izpiluak eta irriak baztertuaz. Bakarrik, bere buruarekin mintzo da haur denboretako jolasez, lili zurien artean emaniko lehen mosuez, haurgintzako erdi minez, haurtxoa aitonaren erretratu bizia omen zenaz, haurrak lau urterekin egiten zuen irribarreaz, tren luze eta bete batek soldadu jantzita eraman zuen uneaz. Haurra —esaten du— han dator trena, truku, truku, begira. Estazio honetara dator ilunabarrero, eta malkoak isuritzen ditu etxeko zerbitzari bat bere bila etortzen den arte. Ene anderea —esanen dio— goazen etxera, haurrari ditia emateko ordua da.

Egunkaria tolestu eta boltsan sartzean, gazteagoa dela igartzen da. Agatha izena ukan dezake, zergatik ez, eta bere aitaren ehorzketan egon berri da, agian. Luzaroan hurrin ibili ondoren, aita handi, aita hantuaren alaba errebelatua, egunotan, harmadako buruzagi ohiaren gorpua zerraldoan etzanik begiratzeko itzuli da. Bart, ahaide negartiak aldendu zirenean, kendu egin zizkion gorpuari, ohorezko medailak, ordez, latorrizko faltso batzu imintzeko. Gero, galtzatariko zinta askatu eta gorpu zaharraren uniformeko sakelean sartu zuen, alaba erregalotzat. Gaubelan egon zen, leihoaren markoan eserita, lehen eguzki errainuek zeharkatu zuten arte. Arratsaldeko hiletaren ondoren, estazio lohi honetara etorri da, oroitzeko edo, ez daki, ahaztutzeko. Ez daki, ez eta ere, zer. Hotza egiten du, hegoalderantza abiatuko da bihar.

Izan daiteke, halaber, bere senarraren zain etorritako andere bat, Arantxa. Adats beltz eta lisua du, aurpegi luzea, ezpainak beti irekitzen ari dela dirudiela, begi handi borobilak, eta sugar zurbil eta gori bat begietan, iluntasunean. Zelan igartzen da hainbeste? Argi haritxoak beregana hurbiltzen ahalegintzean galtzen dira, iritsi orduko, eta errainu galdu eta hilkorren batzu soilik ailegatzen zaizkio laztantzera. Xarma ezti eta malenkoniatsu bat dario. Inguruan inor ez badago, norentzat da xarma hori? Inorentzat, eta halaere esperoan dago. Senarra hamaiketako trenean helduko dela uste du, seaskan lo utzi du haurra, eta ez daki hamaiketan trenik ez dagoela.

Edo, eman dezagun, bere erropa koloretsuaz, puta bat dela, Claudine. Arroz hautsaz zuritu ditu masailak, zimurrak estaltzearren. Itzal beltz bat da, gaueko mitxeleta beltzen artean, bidaztiren baten haiduru, edo ez, bakarrik egon nahian. Akigarria da bizitza —pentsatu du— berunezko arratsetan. Aizak —nori diotso?— ukitu nahi dituk ene izter arteak? Itzalak bakarrik inguruan, bagoi eta landare sikuenak, eta erosle gabe geratzen da larrua, herrialde mutu batetan. Cognac botila tipi bat du boltsan, ukendu eta errimelekin batera, atera eta zurrutada bat edan du. Urte gehiegi iragan da azkenengo amodio gutuna jaso zuenetik; idatzi, ez du egundo idatzi.

Baina ez. Ez da egia. Aulkian ez dago andererik, ez inor. Irudimena da guzia. Imajinazioak sortu eta biziarazi du, irudiak ezerezaz moldatuaz, eta aulki horretan imini. Bai, han hurbil, beste aulkian eserita dagoen gizonaren imajinazioak asmatu du anderea, bere begirada geltoki bakartian zehar beste begi batzukin gurutzatu nahi ukan duenean. Sonbreiru beltza du eta xaketa urdin iluna, traxe guzia da ia beltza leku haretan. Ez du sentimendurik ez desirarik aurpegian isladatzen, begirada batzutan beste aulkira eta bestetan bere ahurretara zuzentzen duenean. Orratz zaindariaren emazteak, bere etxean, gortina bazterra mogitu eta leihotik estaziora begiratuez gero, bere senarra ez dela jakingo luke, baina sukaldean aritzen da ezertaz axolatu gabe.

Louis da. Lehengusinak hamar urte zituen elkarren aurrean biluzteko tratua egin zutenean, estazio honetan, arrats zohardi batetan. Alkondara gorantz altzatu eta gona erortzen utziaz biluztu zen neskatxoa, gorputz mehe zuriska bat erakusteko. Orain geltokian gertaera hura gogoratzen duen gizona, haurra orduan, arineketan aldendu zen biluztu gabe, malezia konplituaren atseginaz eta misterio erdi deskubrituaren ikaraz. Gaur arratsaldean, espaloi batetik bestera iragaiten ikusi duenean, orduko bezalako kexua igarri dio lehengusinari begitartean.

Edo, kalegarbitzailea da, João Miguel; traxeak ezin du inor engainatu, dastatuegi dagoelako. Ez du oraindik lanerako ordua, gauerditik goizera arte aritzen bait da lanean, eta haiduru dago. Bildu eta erre behar dituen panpina hautsi eta erroberarik gabeko bizikletetaz pentsatzen du. Ortzeko bobedan, izarrak, txintxeta hurrin batzu dira eta brisara hozkirri bat egiten du, baina hotz handiagoa eginen du goizaldean, egunsentiaren aurreko orduan batez ere. Traxe horiak jantzi eta hiriko kale guztiak korrituko dituzte kamioi hori handitan, zine karteleren azpian kartoiak bilduaz, diskoteken aurrean kristal hautsiak bilduaz, eliza aldeko plazan sitsak harturiko aulkiak. Eta, orain, kalegarbitzailea fruten merkatuan kaxatan geldiro usteltzen den sagarraren antzerako senditzen da.

Bestelan, gizon zahar bakarti bat dateke, Jon. Urdindurik igartzen zaio adatsa, sonbreiru barregarri baten azpian. Semealabarik baldin badu, hurrin daude, habia utzitako hegaztien antzera, hurrinegi. Munduaren doi doi bestaldean umotzen dira gerizak, antzutasuna baino ez da hemen geratu. Bizitza kipula zuritzea da —esan du— horregatik negar eginarazten du hainbeste. Bizitza hare gaztelu bat da —esan du— horregatik suntsitzen da uhainik uhain. Semealabek itzuliko direla abisatu diote. Poema malenkoniatsu bat ari da estazio honi buruz memoriaz izkiriatzen: trenaren gurpilek egunero ehun aldiz zapalduriko erloju baten antzera...

Posible da poeta bat izatea, baina posibleagoa da kazetari bat izatea. Kazetari bat da, Malcolm. Zuk neskatila hori segitu behar duzu —esan zioten bezperan— foto batzu atera eta nondik nora ibili den, eta norekin, lau folio. Beraz, detektibearen moduan, neskatila zelatzen iragan du eguna, bere arrastoak galdu eta leku lasai honetan geratu den arte. Hemen edan dezake sakelean duen whiski botila tipia. Zuk ateratzen nauzu hotzikaratik —esan dio botilatxoari— maitea. Gero neskatilaren bila abiatu beharko da berriro, pub batetik bestera, ea oharkabean harrapatzen duen foto on batzu egiteko. Aeroportuan xartelik enkargatu duen begiratu beharko du, gainera. Ea suertea duen, amoranteren batekin harrapatzeko. Baina gauzak ez dira sekula norberak nahi lituzkeen modukoak.

Edo izan daiteke, halaber, espetxetik irten berri bat, hamabi urte han barruan iragan ondoren. Tomasek hauzo hauetan iragan zuen haurtzaroa, korrika eta xirrinkolan olgatzen. Sakelean garai haretako foto horiska bat du, seguruasko, begiratu gabe ere gogoan duena: galtza labur eta lerro beltzeko alkondaraz, goitik beherakoak lerroak, esku batean aroa eta bestean makila dituela ageri da, sei urtekin; argazkia gogoratu eta beheko ezpaina sakatzen du goiko hortzekin. Hirian barrena ibili da ea inor ezagutzen duenentz; inor ere ez. Baina hamabi urtetan ez da ezer aldatu, lehengo dalia usain berbera somatzen du, inguruan daliarik, ez urdinik ez gorri ez zuririk, batere ageri ez arren.

Baina ez. Ez da egia. Aulkian ez dago gizonik, ez inor. Irudimena da guzia. Imajinazioak sortu eta biziarazi du, irudiak ezerezaz moldatuaz, eta aulki horretan imini. Bai, han hurbil, beste aulkian eserita dagoen anderearen imajinazioak asmatu du gizona, bere begirada geltoki bakartian zehar beste begi batzukin gurutzatu nahi ukan duenean. Aspaldian iragan da azkenengo trena burdinbide amaigabetan galtzeko eta ezer guti geratu da estazioan, olio usainarekin, eta kriseilu hari meheen argitan. Mehategiko bagoneta batzu, landare urdindu eta ziztrinak uneka, korreoko saka hutsak horma ilunen azpian, kristalik eta orratzik gabeko erloju handia horman oraindik, ezkila beltz mutu bat aterpean zintzilik, eta zurezko aulki zahar eta hautsi bi gorolditzen, isiltasunean, isiltasunak ez bait du trenik hartzen.